نشانه‌های آپنه خواب که نباید نادیده بگیرید + راه‌های درمان

آپنه خواب یکی از اختلالات شایع و در عین حال جدی تنفسی است که در آن جریان هوای فرد در طول خواب به دفعات متوقف شده و موجب کاهش سطح اکسیژن خون و وقفه در استراحت شبانه می‌شود. این وضعیت که اغلب با خروپف‌های شدید و احساس خستگی مزمن همراه است، در صورت عدم درمان می‌تواند پیامدهای جبران‌ناپذیری برای سلامت قلب و عروق و عملکرد مغزی به همراه داشته باشد.

در این مقاله، ما به بررسی دقیق ماهیت و انواع این اختلال، عوامل خطرساز محیطی و فیزیولوژیک، علائم هشداردهنده بالینی و در نهایت، روش‌های نوین تشخیص و راهکارهای درمانی مؤثر برای بهبود کیفیت زندگی مبتلایان خواهیم پرداخت.

آپنه خواب چیست؟

وقفه تنفسی خواب يا آپنه انسدادي خواب (Sleep Apnea) یک اختلال شایع خواب است. اگر شما آپنه انسدادي خواب داشته باشید به این معنی است که تمام یا قسمتی از راه هوایی شما در حین خواب دچار انسداد می گردد. وقتی شما به خواب می روید عضلات راه هوایی فوقانی ریلکس می شوند و اگر به پشت بخوابید جاذبه باعث افتادن زبان شما به سمت عقب می گردد، اینها باعث تنگ شدن راه هوایی و درنتیجه کاهش میزان هوای وارد شده به ریه ها می گردند. تنگ شدن راه هوایی با ارتعاش بافت خلفی حلق باعث ایجاد خروپف می شود. وقفه تنفسی زمانی است که راه هوایی بطور کامل بسته شود و درنتیجه تنفس بصورت موقت متوقف می گردد.

راه هوایی در طول شب می تواند بصورت متناوب دچار انسداد شود درنتيجه هوا به ریه ها نمی رسد و اکسیژن خون کاهش پیدا می کند. انسداد راه هوایی و وقفه تنفسی با بیدارشدن برطرف شده و شما مجددا تنفس می کنید. بیدارشدن های متناوب در طول شب باعث بهم ریختن چرخه خواب و در نتیجه خواب آلودگی در طول روز می گردد. کاهش اکسیژن خون و بیدارشدن های متناوب در طول شب اثرات منفی زيادي بر سلامت شما دارند.

برای درمان آپنه خواب به چه دکتری مراجعه کنیم؟

دکتر غلامرضا بیاضیان با دارا بودن تخصص گوش، حلق و بینی، مدرک جراحی پلاستیک بینی و سر و گردن، و همچنین فلوشیپ فوق‌تخصصی بیماری‌های خواب، یکی از بهترین متخصصان برای درمان آپنه خواب محسوب می‌شوند که با ترکیب دانش جراحی پیشرفته و رویکردهای تخصصی در حوزه اختلالات خواب، راهکارهای مؤثری را برای رفع انسداد مجاری تنفسی و بهبود کیفیت تنفس و خواب بیماران ارائه می‌دهند.

رضایت بیماران از درمان آپنه خواب

علائم و نشانه‌های آپنه خواب که نباید نادیده گرفت

آپنه خواب یعنی در طول خواب، تنفس برای چند ثانیه (گاهی بارها و بارها) کم یا قطع می‌شود. نتیجه‌اش این است که خواب عمیق و باکیفیت شکل نمی‌گیرد و بدن چندین بار در شب «ریز‌بیدار» می‌شود؛ حتی اگر خودتان یادتان نماند.

• خروپف بلند و مداوم
• وقفه‌های تنفسی در خواب که معمولاً اطرافیان متوجه می‌شوند
• پریدن از خواب با احساس خفگی یا کمبود هوا
• خواب‌آلودگی و خستگی شدید در روز حتی بعد از چند ساعت خواب
• سردرد صبحگاهی
• خشکی دهان یا گلودرد صبح‌ها (به‌علت تنفس دهانی)
• خواب ناآرام و زیاد غلت زدن

گاهی آپنه خواب خودش را با علائم غیرمستقیم نشان می‌دهد و فرد فکر می‌کند مشکل از استرس یا سبک زندگی است:

• کاهش تمرکز و حافظه، مه‌ذهنی (Brain fog)
• تحریک‌پذیری، تغییرات خلق، اضطراب یا احساس افسردگی
• کاهش انرژی و انگیزه در طول روز
• کاهش میل جنسی
• تکرر ادرار در شب (بیدار شدن برای دستشویی)
• عرق کردن شبانه یا بیدار شدن‌های مکرر بدون دلیل واضح

برای دریافت نوبت با دکتر غلامرضا بیاضیان، بهترین متخصص گوش، حلق و بینی در تهران، فرم زیر را تکمیل کنید تا در اسرع وقت با شما تماس بگیریم.

چه عواملی خطر ابتلا به وقفه تنفسی در خواب را افزایش می‌دهند؟

در ادامه مهم‌ترین عواملی که خطر ابتلا به وقفه تنفسی در خواب (Sleep Apnea) را افزایش می‌دهند، توضیح خواهیم داد:

• اضافه‌وزن و چاقی: تجمع بافت‌های چربی در اطراف گردن و گلو، فضای راه هوایی را تنگ می‌کند و احتمال مسدود شدن مسیر تنفس هنگام شل شدن عضلات در خواب را بالا می‌برد.
• دور گردن بزرگ: حتی اگر فرد خیلی چاق نباشد، ضخیم بودن گردن (به‌طور طبیعی یا به‌خاطر تجمع چربی) فضای کافی برای باز نگه داشتن مجاری تنفسی در حالت درازکش را محدود می‌کند.
• بالا رفتن سن: با گذشت زمان، عضلات گلو و راه هوایی تا حدی خاصیت ارتجاعی خود را از دست می‌دهند و شل‌تر می‌شوند که این موضوع ریسک انسداد را افزایش می‌دهد.
• جنسیت (مردان): به‌طور کلی مردان دو تا سه برابر بیشتر از زنان در معرض این اختلال هستند (البته خطر در زنان بعد از دوران یائسگی افزایش یافته و به مردان نزدیک می‌شود).
• سابقه خانوادگی و ژنتیک: اگر در خانواده نزدیک (والدین یا خواهر و برادر) کسی دچار این مشکل باشد، ممکن است به دلیل ساختار فک یا ویژگی‌های راه هوایی، این مسئله در شما هم دیده شود.
• مصرف دخانیات: سیگار کشیدن باعث التهاب، تورم و تحریک مخاط راه هوایی می‌شود که مسیر عبور هوا را باریک‌تر و حساس‌تر می‌کند.
• مصرف الکل و داروهای آرام‌بخش: این مواد عضلات پشت گلو را بیش از حدِ معمول شل می‌کنند، در نتیجه در خواب، راه هوایی راحت‌تر از حالت عادی بسته می‌شود.
• مشکلات بینی و تنفس دهانی: گرفتگی مزمن بینی به‌خاطر آلرژی، انحراف تیغه بینی یا پولیپ، فرد را مجبور به تنفس دهانی می‌کند که این کار خود یکی از محرک‌های اصلی آپنه است.
• ساختار غیرطبیعی صورت و فک: داشتن فک پایینِ عقب‌رفته، لوزه‌های بزرگ، زبان بزرگ یا فضای کوچک در پشت گلو باعث می‌شود مسیر عبور هوا از همان ابتدا باریک‌تر باشد.
• دیابت و فشار خون: تحقیقات نشان داده که این بیماری‌ها اغلب با وقفه تنفسی هم‌مسیر هستند و می‌توانند باعث بدتر شدن شرایط تنفسی در خواب شوند.
• خوابیدن به پشت (طاق‌باز): در این وضعیت، جاذبه باعث می‌شود زبان و بافت‌های نرم گلو به سمت عقب بیفتند و راه هوایی را مسدود کنند؛ به همین دلیل این مدل خوابیدن، آپنه را تشدید می‌کند.

عوارض آپنه خواب در صورت عدم درمان چیست؟

هنگامی که خواب شما به دلیل خروپف و آپنه خواب مختل می شود، مشکلات زیادی ممکن است رخ دهد. در صورت ادامه یافتن کاهش جریان خون به مغز و بدن، می تواند منجر به موارد زیر شود:

• حمله قلبی
• بیماری قلبی
• سکته
• دیابت
• فشار خون بالا
• اختلال عملکرد جنسی
• از دست دادن حافظه
• خواب آلودگی در طول روز
• افسردگی
• توانایی شناختی پایین
• چاقی
• مشکلات شریان کاروتید

تشخیص آپنه خواب؛ چگونه می‌توان این بیماری را شناسایی کرد؟

تشخیص آپنه خواب با ترکیبی از بررسی علائم بالینی و انجام آزمایش‌های تخصصی انجام می‌شود. پزشک ابتدا درباره نشانه‌هایی مانند خروپف بلند، توقف‌های مکرر تنفس در خواب که اطرافیان متوجه می‌شوند، احساس خفگی یا بیدار شدن ناگهانی در شب، خواب‌آلودگی شدید در طول روز، سردرد صبحگاهی و کاهش تمرکز سؤال می‌کند و سابقه پزشکی و عوامل خطر مانند اضافه‌وزن، ساختار فک و گردن یا بیماری‌های زمینه‌ای را بررسی می‌کند.

در صورت مشکوک بودن به آپنه خواب، معمولاً آزمایشی به نام «پلی‌سومنوگرافی» یا تست خواب توصیه می‌شود که در مرکز خواب یا گاهی در خانه انجام می‌گیرد و در آن شاخص‌هایی مانند الگوی تنفس، میزان اکسیژن خون، ضربان قلب، حرکات بدن و مراحل مختلف خواب ثبت می‌شوند. تحلیل این داده‌ها نشان می‌دهد که آیا وقفه‌های تنفسی در طول خواب رخ می‌دهند یا نه و شدت آن‌ها چقدر است، و بر همین اساس پزشک می‌تواند تشخیص دقیق داده و بهترین روش درمانی را پیشنهاد کند.

روش های غیر جراحی برای درمان آپنه خواب

پرکاربردترین و موثرترین روش درمان آپنه خواب، فشار مثبت مداوم استفاده از دستگاه راه هوایی (CPAP) است. این دستگاه ماسکی دارد که شما در شب روی دهان و بینی خود قرار می‌دهید. دستگاه به آرامی هوا را به داخل راه های هوایی شما می دمد تا هنگام خواب آن‌ها را باز نگه دارد. با این حال، باید توجه داشته باشید که دستگاه‌های CPAP به دلیل بزرگ بودن و پر سر و صدایی ناخوشایند مورد انتقاد قرار گرفته‌اند که مانع از خواب مناسب بسیاری از بیماران و دستیابی به انطباق طولانی‌مدت می‌شود.

درمان خانگی آپنه خواب

آپنه خواب خفیف گاهی با چند اقدام خانگی قابل بهبود است. کاهش وزن در افراد دارای اضافه‌وزن، خوابیدن به پهلو به‌جای طاق‌باز (چون خوابیدن به پشت می‌تواند راه هوایی را بیشتر مسدود کند)، پرهیز از مصرف الکل و داروهای آرام‌بخش قبل از خواب، و داشتن برنامه خواب منظم از مهم‌ترین روش‌ها هستند. همچنین بالا بردن کمی سر تخت یا استفاده از بالش مناسب می‌تواند به باز نگه‌داشتن راه هوایی کمک کند.

در برخی موارد تمرین‌های تقویت عضلات گلو و زبان یا استفاده از دستگاه‌های ساده دهانی نیز مفید است، اما اگر علائم شدید باشد یا با خستگی روزانه و خروپف شدید همراه باشد، لازم است حتماً به پزشک مراجعه شود تا درمان‌های تخصصی مانند دستگاه CPAP بررسی شود.

جراحی برای درمان آپنه انسدادی خواب

جراحی آپنه خواب یک فرآیند چند مرحله ای است که به طور معمول به بیش از یک عمل نیاز دارد. روش های جراحی خواب باید بر اساس یافته های مطالعه خواب و آناتومی منحصر به فرد شما انتخاب شوند و بسته به محل انسداد شما روش جراحی انتخاب خواهد شد. هدف اساسی متخصص جراحی آپنه خواب بهبود یا از بین بردن انسداد راه هوایی مرتبط با خواب و در عین حال حفظ طبیعی راه هوایی فوقانی و عملکردهای مرتبط مانند گفتار و بلع است. درمان آپنه خواب با جراحی می تواند شامل برداشتن بافت نرم یا اصلاح اسکلتی باشد. برخی از متداول ترین روش های مورد استفاده برای درمان آپنه تنفسی خواب عبارتند از:

Uvulopalatopharyngoplasty (UPPP): با هدف برداشتن بافت اضافی از کام نرم و پشت گلو به منظور گشاد شدن راه هوایی و عبور راحت تر هوا از طریق گلو هنگام تنفس انجام می شود. جراحی در اتاق عمل و با بیهوشی عمومی انجام می شود. بهبودی کامل 2 تا 3 هفته طول می کشد.

میوتومی: هدف از میوتومی و تعلیق هیوئید افزایش اندازه و بهبود پایداری راه هوایی پشت و زیر پایه زبان با جلو بردن استخوان هیوئید و عضلاتی که آن را به زبان متصل می‌کنند. میوتومی هیوئید و جراحی تعلیق اغلب به همراه هم انجام می‌شود. این روش را می توان با یک برش کوچک و یک رویکرد کم تهاجمی انجام داد که منجر به کاهش خطرات و عوارض می شود. این روش در اتاق عمل و با بی حسی موضعی انجام می شود و شما می توانید انتظار داشته باشید که طی 2 تا 3 هفته بهبودی کامل پیدا کنید.

ژینوپلاستی: ژنیوپلاستی پیشرفته مستلزم بریدن استخوان چانه خود بیمار و حرکت دادن آن به جلو است که به بیمار امکان می دهد در طول شب راحت تر نفس بکشد. این روش به صورت بستری در بیمارستان و تحت بیهوشی عمومی انجام می شود. بهبودی ممکن است تا 4 هفته طول بکشد.

برداشتن لوزه: جراحی لوزه مستلزم برداشتن لوزه‌های متورم و آدنوئیدهایی است که راه هوایی شما را مسدود می‌کنند تا تنفس شما را بهبود بخشد. برداشتن لوزه در کودکان بالای دو سال بی‌خطر و مؤثر است و میزان درمان آن بین 60 تا 80 درصد است. همچنین می توان از آن در بیماران بالغ مبتلا به هیپرتروفی لوزه ها استفاده کرد. بی حسی موضعی همراه با بی حسی عمومی ارائه می شود تا شما را در طول عمل ایمن و راحت نگه دارد. زمان بهبودی معمولاً 1 تا 2 هفته است.

تراکئوستومی: این روش آخرین راه حل است که شامل ایجاد یک سوراخ از جلوی گردن و داخل نای گردنی است. این کار اجازه می دهد تا اکسیژن به ریه ها برسد. تراکئوستومی معمولاً برای افرادی توصیه می شود که چاقی قابل توجه، سندرم هیپوونتیلاسیون چاقی همزمان یا ناهنجاری های شدید جمجمه-صورتی دارند. تراکئوستومی در اتاق عمل تحت بیهوشی عمومی انجام می شود. بی حسی منطقه ای ممکن است برای جلوگیری از عوارض تنفسی بعد از عمل در بیماران چاق آپنه تنفسی انتخاب شود. چند روز طول می کشد تا شما به تنفس از طریق لوله تراکئوستومی عادت کنید و چند هفته طول می کشد تا به طور کامل با آن زندگی کنید.

کاندیدای مناسب برای جراحی در جهت درمان آپنه تنفسی خواب

افرادی که چندین هفته CPAP را امتحان کرده اند و قادر به تحمل آن نیستند، معمولاً کاندید عمل جراحی آپنه خواب هستند. در بیماران بالغ، جراحی به ندرت به عنوان درمان خط اول در نظر گرفته می شود. با این حال، در کودکان، آدنوتونسیلکتومی معمولاً به عنوان درمان خط اول برای موارد متوسط ​​تا شدید همراه با هیپرتروفی آدنوتونسیلار توصیه می شود. هنگام تعیین اینکه آیا جراحی برای شما مناسب است یا خیر، پزشک موارد زیر را در نظر می‌گیرد:

• ناکارآمدی سایر روش های درمانی یا عدم انطباق با اشکال غیرتهاجمی درمان آپنه تنفسی خواب
• افزایش شاخص اختلال تنفسی (RDI) با خواب آلودگی قابل توجه در طول روز (EDS)
• اشباع شدن اکسیژن زیر 90 درصد
• بیماری های همراه پزشکی مانند فشار خون بالا و آریتمی
• ناهنجاری های آناتومیک راه هوایی فوقانی

موارد منع جراحی آپنه تنفسی خواب چیست؟

موارد منع جراحی بسته به روش متفاوت است. با این حال، در اینجا چند مثال کلی وجود دارد:

• مشکلی که جراحی نمی تواند آن را درمان کند.
• سلامت عاطفی و جسمی ضعیف باشد.
• انتظارات غیر واقعی از نتایج وجود داشته باشد.
• عفونت فعال مشاهده شده باشد.
• اختلالات خونریزی یا لخته شدن دیده شود.

علاوه بر این، شرایط پزشکی که استفاده از بیهوشی عمومی را غیرممکن می کند نیز یک منع نسبی برای جراحی OSA است.

چرا درمان آپنه تنفسی خواب مهم است؟

وقفه تنفسی در خواب باعث کاهش مداوم اکسیژن در خون در بخش قابل توجهی از شب می شود. وقفه خواب بدن را مجبور می کند تا برای پمپاژ خون به منظور اکسیژن رسانی به مغز و اندام های دیگر سخت کار کند و منجر به یکی از ناشناخته ترین علل فشار خون بالا شود. در طول سالیان متمادی، اختلال خواب می تواند منجر به افزایش وزن کنترل نشده، بیماری قلبی، بیماری ریفلاکس معده به مری، دیابت و افسردگی شود.

پاسخ به پرسش‌های متداول درباره آپنه تنفسی خواب